Van de geur van Christus tot de stank van oordeel

DAAR ZIT EEN LUCHTJE AAN! • Op een zomerse zondag mocht ik voorgaan in een kerk naast het marktplein. De dag ervoor was er markt geweest en dat was te merken! Gemeentereiniging was nog bezig om de rommel op te ruimen. Bij de kerkdeur was het onrustig. Wat was het geval? Het afval van een visboer was bij de kerk op de stoep neergelegd. Ondanks verwoede pogingen van de koster en diens hulptroepen was de stank hardnekkig en niet te harden.

De dienst kon wel doorgaan. Het onsmakelijke voorval bij de kerkdeur werd onverwacht een toepasselijke illustratie bij de lezing van die zondag. We lazen dit uit 2 Korintiërs 2:15-16 in de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV21): 

Toen mij gevraagd werd een artikel te schrijven over geur in de Bijbel als metafoor, kwam deze gedenkwaardige zondag uit mijn herinnering naar boven. De bedorven vislucht laat zintuiglijk ervaren wat geestelijk bedoeld wordt. Wat voor de één slechts een geur is, wordt voor de ander ondraaglijk. Zo is het ook met het Evangelie: dezelfde verkondiging roept tegengestelde reacties op: aanvaarding of afkeer.


Het voorval maakt ook de vraag concreet: welke geur verspreiden wij, geestelijk gezien, in een 
wereld die ruikt naar bederf? Wie één is met Christus, verspreidt iets van Christus. Nog vóór er iets gezegd wordt, is er iets te merken in een bepaalde levenshouding, de keuzes die gemaakt worden, liefde, mildheid, trouw.

Geur met uitwerking
Hoewel er in de protestantse traditie niet veel van onze zintuigen wordt gevraagd tijdens de erediensten, komt het in de Bijbel veelvuldig voor. De neus wordt geprikkeld door zowel aangename als vieze geuren, waar een betekenis aan gegeven wordt. Waar komt het in de Bijbel voor en welke geestelijke uitwerking heeft dit?

Als eerste valt te denken aan de reukoffers en brandoffers. Zij zijn ‘een aangename geur voor de HEER’, maar alleen wanneer deze offers met de juiste intentie gebracht worden. Zo bracht het offer van Noach na de grote vloed God ertoe om nooit meer op zo’n manier de aarde te vervloeken vanwege de slechtheid van de mens (je leest het in Genesis 8). Maar zodra het volk offers gaat brengen aan andere goden, zegt God bij monde van Mozes: 


In de boeken van Spreuken en Prediker wordt het belang van een aangename geur gerelativeerd: 


De schrijver van Hooglied daarentegen bezingt bloemrijk de aantrekkingskracht van parfum en balsem:


Profeten spreken over stank als beeld van oordeel vanwege afgoderij, onrecht en corruptie. De stank van bederf onthult wat inwendig, in het verborgene, aan rottigheid leeft. Geestelijk gezien staat het voor morele ontbinding van een levenloze, goddeloze ziel. Vaak zijn oordeelsprofetieën erop gericht om onrecht te veroordelen en de mensen aan te sporen tot verandering van richting.


De neiging om bij stank weg te lopen, zou het beoogde effect moeten hebben: namelijk dat men zich afkeert van verwerpelijke gewoontes en bederf tegengaat. Stank kan een alarmerend effect hebben, een oproep tot bekering: het is tijd voor een geestelijke schoonmaak.

Gedenken met vreugde
Ten slotte nog een bekend voorbeeld dat past bij het gedenken van overledenen en om aan te 
geven dat geuren in de Bijbel meer betekenissen kunnen hebben: het moment waarop Maria de voeten van Jezus zalft met kostbare nardusolie en het hele huis zich vult met die geur – ook bekend als een ‘begrafenisgeur’. Dat is een beeld van hoe rouw alles doortrekt en zich verspreidt, hoe het onontkoombaar wordt. 


Maria’s daad heeft een dubbele betekenis. Het is vreugdeolie uit dankbaarheid voor ontvangen genade en teken van liefde en verbondenheid. Tegelijk is het een geur van rouw, van een liefde die weet dat ze straks zal moeten loslaten. 
Maria viert het leven van Jezus, terwijl ze tegelijk de schaduw van Zijn dood erkent. Zoals de geur van nardus het hele huis vulde, zo kan de herinnering aan een geliefde ons leven blijven vullen. Niet alleen met verdriet, maar ook met dankbaarheid.

ds. Erika Dibbets-van der Roest 
PREDIKANT ZOETERMEER-NOORD

Afbeelding: Narduskruid groeit hoog in de bergen van de Himalaya. Uit de wortelstokken wordt sinds eeuwen een rijkgeurende en kostbare olie gewonnen.