HERMAN VAN WIJNGAARDEN:

‘Je kunt gelukkig worden zonder huwelijk, maar niet zonder vrienden’

INTERVIEW • Je hoort het veel: eenzaamheid onder mensen neemt toe. Terwijl we meer contacten hebben door de ‘sociale’ media, lijkt het persoonlijke contact steeds minder aan bod te komen. Bij iemand langs gaan, samen iets ondernemen, een goed gesprek voeren. Kortom, voor elkaar aanwezig zijn. In de Bijbel wordt veel over vriendschap gesproken en ook Jezus had vrienden lief. Herman van Wijngaarden legt in zijn boek Leven als vrienden uit waarom vriendschap een levensbehoefte is. In dit vraaggesprek met Kerk in Zoetermeer geeft hij aan dat juist in de kerk mooie kansen liggen om vriendschap te ontwikkelen en te onderhouden.

Wat is voor jou echte vriendschap?
‘Augustinus zei het zo: ‘Een vriend is iemand die alles van je weet en toch van je houdt.’ Dat vind ik misschien wel de mooiste definitie. Het heeft te maken met je gekend weten; niet alleen met je mooie kanten, maar ook met je minder mooie of zwakke kanten. Als het goed is, lijkt het dus op de vriendschap die God met ons heeft. Hij weet alles van je en toch houdt Hij van je. In de Bijbel vind ik Prediker 4 hierbij opvallend. Daar wordt gezegd dat twee beter zijn dan één. Dit gaat uitdrukkelijk over vriendschap. Onlangs hield ik een lezing over vriendschap waarin ik dit vertelde. Iemand was oprecht verbaasd, die had altijd gedacht dat het hier over een huwelijk ging. Blijkbaar heeft vriendschap voor de Prediker eigenschappen die wij toekennen aan een huwelijk.’

Je stelt dat vriendschap een grotere levensbehoefte is dan het huwelijk. Vriendschap als ‘een hoge vorm van liefde’. Komt daarmee het huwelijk op de tweede plaats?
‘Nou, zo zou ik het niet willen zeggen. Het huwelijk wordt niet voor niets een paradijsbloem genoemd. In zijn brief aan Efeze vergelijkt de apostel Paulus het huwelijk met de relatie tussen God en de gemeente. Dus het huwelijk zou je de mooiste relatie kunnen noemen die er bestaat. Maar het is wél waar: je kunt gelukkig worden zonder huwelijk, maar niet zonder vrienden.
Tijdens lezingen stel ik de vraag: ‘Als u moest kiezen, wat heeft dan uw voorkeur: wel getrouwd maar geen vrienden, of niet getrouwd maar wel vrienden?’. Veel mensen, niet alle, kiezen dan voor het tweede. Opvallend genoeg kiezen vooral jongeren daarvoor.’

Hoe kunnen wij als kerken meer aandacht geven aan vriendschappen en dit ook stimuleren?
‘Gewoon door er onderwijs over te geven. Pas had ik een gesprek met een predikant over de catechesemethoden van de HGJB waarvoor ik werk. Hij vond het onnodig dat daar ook een les over vriendschap in zat. Dan denk ik: je hebt het echt niet begrepen! Vriendschap is zó belangrijk! En in vriendschappen kunnen zóveel dingen fout gaan, juist ook in relatie tot het geloof. Ik pleit er daarom voor dat er in de gemeente naast, of misschien wel in plaats van, een Marriage Course een Friendship Course gegeven wordt. Als ik even reclame mag maken: mijn boekje kun je daarvoor gebruiken. En laat predikanten er vooral ook eens over preken. Als de Bijbel zoveel onderwijs geeft over vriendschap, moet het ook in de gemeente aan de orde gesteld worden.’

Wij zijn zo vaak een ‘gezinnetjeskerk’. Denk je dat mensen die single zijn zich achtergesteld voelen wanneer het gaat over trouwen en kinderen?
‘Dat verschilt per single, maar er zijn er inderdaad die zich niet serieus genomen voelen. Het huwelijk is toch vaak de norm. Daar zeg ik op zich natuurlijk niks verkeerds van, maar er zou méér erkend moeten worden dat ook het ongetrouwd zijn een waardevolle levensbestemming is. Andersom kunnen singles zelf ook oproepen dat ze zielig of sneu zouden zijn. Praat gezellig mee over de kinderen van je vrienden en durf vervolgens ook je eigen verhaal te vertellen. Ik denk dat er meer aandacht voor singles komt in de kerk, maar we zijn er nog niet. Onlangs hield mijn dominee trouwens een preek over seksualiteit. Hij kwam bij mij checken hoe hij dat kon doen zonder mij tekort te doen. Dat vond ik heel mooi. Ik heb gezegd dat het voor mij genoeg was om even te benoemen dat niet iedereen een seksuele relatie heeft. Uiteindelijk heb ik voorafgaand aan de preek heel kort iets verteld over mijn single-zijn, dat vond ik nog mooier.’

Je geeft aan dat je homoseksueel bent en niet hebt gekozen voor een huwelijk. Verlangde je meer naar vriendschap vanuit de kerk dan naar een huwelijksrelatie?
‘Ja, maar ik moet erkennen dat dat ook was doordat de optie van een huwelijksrelatie voor mij van het begin af aan buiten beeld was. Voor iemand die nu uit de kast komt, zal dat mogelijk anders liggen. Maar inderdaad, ik verlangde vooral naar vriendschap. In mijn jonge jaren lag zelfs dat moeilijk voor homo’s. Het werd in ieder geval niet gestimuleerd om als homo vriendschappen te sluiten, en al helemaal niet met andere homo’s. Bij de stichting Hart van Homo’s stimuleren we dat juist. Het was een belangrijke reden om me überhaupt in het onderwerp vriendschap te verdiepen.’

Wie waren de vrienden van Jezus?
‘Dat is een interessante vraag. In Johannes 15 noemt Hij de discipelen Zijn vrienden. En over Lazarus en zijn zusters Martha en Maria wordt gezegd dat Jezus veel van hen hield. Lazarus noemt Hij expliciet ‘onze vriend’. Toch lijkt het erop dat Jezus in ieder geval één speciale vriend heeft gehad, namelijk Johannes. Waarschijnlijk is hij degene van wie wordt gezegd dat hij de leerling was van wie Jezus veel hield. Ik vind het mooi dat de schrijver van de Johannesbrief – mogelijk Johannes zelf? – erbij vertelt dat hij naast Hem aan tafel lag. Dat was maar niet zomaar een neutrale plaats, het duidt op een zekere intimiteit. Intimiteit kon voor Jezus dus een belangrijk onderdeel van vriendschap zijn.’

Zie je Jezus of God als vriend?
‘Ja, zij het dat mijn spiritualiteit gaandeweg wat meer verschoven is naar het beeld van Hooglied. Ik lees Hooglied als Gods liefdes­verklaring aan mij. Het raakt mij als ik probeer te beseffen dat God zelfs naar mij verlangt, zoals de bruidegom verlangt naar zijn bruid. Dat vat ik niet seksueel op, maar als iets heel intiems en heel persoonlijks.’ In een interview bij je boekpromotie in 2022 zeg je iets over jezelf als vriend. Heb je je sindsdien beter gedragen voor je twee beste vrienden of juist niet? ‘Leuke vraag! Niet héél veel beter, maar zeker niet slechter. Ik denk dat we met z’n drieën wel steeds meer naar elkaar toegroeien. Dat resulteert niet per se in veel dingen met elkaar doen, maar wel in een grotere vertrouwelijkheid.’

• Irene de Geus-Haasbroek en Leonie Vreeswijk-Feith
KiZ-REDACTEUREN

Herman van Wijngaarden (1963) is auteur en als jeugdwerker verbonden aan jeugdorganisatie HGJB binnen de Protestantse Kerk. Hij zet zich in voor de stichting Hart van homos, die homo­seksuele jongeren ondersteunt vanuit het geloof in Jezus Christus, en is actief binnen de Protestantse Gemeente Driebergen. Van Wijngaarden heeft verschillende boeken geschreven. Leven in vriendschap. Een hoge vorm van liefde is een inspirerend boek en waardevolle gids met verhalen en voorbeelden, praktische tips, gespreksvragen en geestelijke inzichten.