Uitgave van de Protestantse Gemeente Zoetermeer

VEERTIG

De eigen taal van het getal




Vanaf woensdag 26 februari tot zaterdag 11 april 2020 is het Vastentijd, Lijdenstijd of Veertig­dagentijd. Deze periode begint op Aswoensdag en is bedoeld als voorbereiding op Pasen. De laatste week van deze ‘veertig dagen onderweg’ wordt vaak Goede of Stille Week genoemd. De hele periode behelst 46 dagen, maar omdat er op de zes zondagen tussenin traditioneel niet gevast wordt, blijven er veertig dagen over. Dat getal komen we meer tegen in de Bijbel.

‘Want gij hebt alles naar maat en getal en gewicht geordend.’
Dit citaat uit het deuterocanonieke* boek Wijsheid van Salomo (11:20) geeft aan dat in de antieke wereld niet alleen maten en gewichten, maar ook getallen zorgden voor ordening.
‘Het getal is de essentie van alle dingen’, stelde de Griekse wijsgeer en wiskundige Pythagoras al in de zesde eeuw voor Christus. Hij zag getallen als symbolen van een goddelijke wereldordening, zij staan voor energieën, voor verhoudingen en voor verschijnselen in het heelal.

Getallen werden gezien als ‘gedachten van God’

Over getallen en hun betekenis is eeuwen nagedacht en geschreven. In de Middeleeuwen ziet men de getallen als gedachten van God. Kennis van die getallen leidt tot kennis van het universum.
De symbolische betekenis van getallen in de periode van de Renaissance is groot: op schilderijen en in kathedralen is de betekenis van bijvoorbeeld het aantal personen, traptreden, vensters of hoeken van het doopvont van belang.

Duizendpoot
Ook in onze tijd hebben getallen hun eigen taal. Als we bijgelovig zijn noemen we zeven het geluks­getal en dertien zou ongeluk betekenen.
Als we veel omhanden hebben, doen we honderd dingen tegelijk en een beestje met veel poten heet een duizendpoot. Getallen drukken meer uit dan een hoeveel­heid, naast kwantiteit bezitten ze vaak ook kwaliteit.

‘40’ in de Bijbel
Terug naar het getal ‘40’. Het is niet moeilijk dit getal in de Bijbel te vinden. De woestijnreis van het volk Israël duurde veertig jaar, de verzoeking van Jezus in de woestijn duurde veertig dagen, er waren veertig dagen tussen Christus’ opstanding en hemelvaart. In 83 verzen van de Bijbel komt dit getal voor.

Aardse werkelijkheid
Getallen in de Bijbel kunnen vaak letterlijk opgevat worden, maar uit de context kan blijken dat ze een symbolische betekenis hebben. In het getal veertig is dit sterk aan de orde. Het is een tienvoud van vier, het getal van de aardse werkelijkheid en de zichtbare wereld.

Aanduiding voor crisis, boetedoening of beproeving

Denk hierbij aan de vier elementen aarde, water, lucht en vuur. Of aan de vier windstreken, de vier rivieren in het paradijs en de vier evangelisten, die Gods boodschap wereldwijd verspreiden. Veertig is dan het getal van de uiterste aardse uitgebreidheid of tijdsspanne. Zo regent het veertig dagen gedurende de zondvloed en duurt het veertig dagen voor het droog wordt.

Mozes, Elia en Jezus gingen tot het uiterste

Veertig dagen en veertig jaar zijn aanduidingen voor een crisis, een tijd van boetedoening, vasten of beproeving. Dit aantal komt terug in het leven van Mozes, Elia en Jezus. Zij moeten tot het uiterste gaan in hun beproeving en zijn daarin ons voorbeeld in onze Veertigdagentijd, een tijd van inkeer en bezinning op weg naar Pasen.

Hanneke Lam