Uitgave van de Protestantse Gemeente Zoetermeer

KERKHISTORIE IN BEELD (1)

400 jaar Remonstranten – ook in Zoetermeer




Dit jaar vieren de Remonstranten in Nederland hun 400-jarig bestaan. Al vanaf 1619 hebben zij ook in Zoetermeer hun onderkomen. Een roerige geschiedenis in beeld, in twee delen.

Hoe begon het?
Tijdens de Synode van Dordrecht in 1618 stonden de rekkelijken (remonstranten) en de preciezen (de contraremonstranten, behou­dende calvinisten) tegenover elkaar inzake de ‘predestinatie- of uitverkiezingsleer’. De contraremon­stranten geloofden dat het wel of niet in de hemel komen reeds van tevoren door God is bepaald. Volgens de remonstranten had de mens wel degelijk een zekere invloed op het eventueel deelachtig worden van de hemel. De ‘rekkelijke’ opvattingen van de remonstranten werden door de synode als dwalingen veroordeeld en hun predikanten werden verbannen. In Antwerpen richtten zij in het najaar van 1619 een broederschap op om elkaar tot steun te zijn: de Remonstrantse Broederschap, nu precies 400 jaar geleden.

Heimelijk
De eerste jaren kwamen de remonstranten vaak heimelijk bij elkaar. In Zegwaart komt er een schuilkerk. Later in de zeventiende eeuw mogen de remonstranten vrijer bij elkaar komen en er breekt – ook in Zoetermeer – een periode van bloei aan. Het hoogte­punt van haar bloei bereikt de remonstrantse kerk in Zegwaart en Zoetermeer in de jaren 1670-1690. In 1688 wordt de kerk zelfs – met ruim 200 leden en een eigen gebouw – als een van de grootste van het land aangeduid.

Oplaaiende strijd
Halverwege de achttiende eeuw is het aantal leden gedaald naar 82, in 1806 zijn het er nog slechts 33. Deze achteruitgang is te wijten aan de oplaaiende strijd tussen patriotten en prinsgezinden. Veel remonstranten steunden de patriottische partij, omdat die voor vrijheid van godsdienst was. Daarmee plaatsten zij zich tegenover de oranjegezinde partij die de Prinsen van Oranje aan de macht wilden brengen.

Vurig patriot
De politieke onenigheid werd de Zoetermeerse remonstrantse emeritus predikant Pieter van den Bosch fataal.
Ds. Van den Bosch, die in Zoetermeer van 1757-1760 op de kansel stond, was na zijn emeritaat teruggekeerd naar Zegwaart om daar zijn oude dag te slijten. Hij stond bekend als een vurig patriot.
Op 18 september 1787 komt in de ochtend een troep mensen voor het huis van Van den Bosch aan de Dorpsstraat. Ze eisen dat hij zich in oranje dost om zo te boeten voor de ‘schande’ van zijn patriottische denkbeelden.
Na twee nachten elders te hebben doorgebracht, weten zijn belagers hem toch te vinden. In angst vlucht hij het huis uit maar belandt ongelukkigerwijs in een achterliggende sloot. De predikant, die al redelijk op leeftijd is, lukt het niet om aan de kant te komen en hij verdrinkt. Zijn lichaam wordt door een groep mensen aan de oever getrokken waar hij vijf dagen blijft liggen. Naar zeggen worden zijn neus, oren en handen volgestopt met oranje bloemen en zijn mond gevuld met schelpen. Uiteindelijk wordt zijn lichaam met een touw aan een schuit vastgebonden en zo naar het kerkhof getrokken waar hij zonder kist wordt begraven. Van deze ‘zwarte bladzijde’ in de historie is kort geleden een film gemaakt en gepresenteerd op Monumentendag 14 september (zie onder).

Achteruitgang
De achteruitgang van het aantal leden zet door. Het aantal leden is in 1867 tot het trieste aantal van zeven leden gereduceerd. De gemeente wordt opgeheven en het kerkgebouw wordt verkocht.

Terugkeer
Ruim honderd jaar na de opheffing van de remonstrantse gemeente, in 1969, keren de remonstranten terug in Zoetermeer en gaan een samenwerkingsverband aan met de doopsgezinden en de vrijzinnig hervormden. De aanloop naar deze terugkeer begint bij de oprichting van vrijzinnig hervormden in 1913.

Kerkhistorie in beeld (2) verschijnt in Kerk in Zoetermeer 2019-10 (decem­ber). Voor inzage in de brontekst: vier artikelen over 400 jaar Remonstranten in de nieuwsbrief van de Adventskerk kunt u mailen: E marcia.boeijinga@gmail.com 

Jan Blankespoor

Onderhoudende film over een niet bepaald verheffende gebeurtenis in achttiende-eeuws Zoetermeer. Met lokale spelers en figuranten, herkenbare locaties en een boodschap met verwijzingen naar vrij­heid van denken en verdraagzaamheid.
Greg & Baud Productions, speelduur: 30 minuten. Te bekijken via W www.kerkinzoetermeer.nl/zwarteblz.php