Uitgave van de Protestantse Gemeente Zoetermeer

‘Sjabbat’: geschenk  uit de Joodse traditie




Waar blijven onze bezinningsmomenten? Waar vinden we perspectief in alle drukte en gehaast? Bij het thema ‘Op adem komen’ van deze zomereditie van Kerk in Zoetermeer biedt dit artikel een heilzaam perspectief op de wekelijkse rustdag. Drie betekenissen in de Bijbel, drie betekenissen voor vandaag.

Scheppingslied
Het Oude Testament van de Bijbel opent in het boek Genesis met het lied van (voortdurende) schepping. Genesis 2:1 vat samen: ‘Voltooid worden de hemelen en het aardland ...’ Om prompt te vervolgen: ‘God voltooit op de zevende dag ...’

Rustdag
geeft ziel aan
de schepping

Perspectief
Op de sjabbat, verrichtte de Ene (toch) een taak: Hij schonk de schepping haar ziel in het rusten op de zevende dag, ‘de gezegende onder de dagen’. Heel de schepping blijft zonder perspectief, indien de mens geen terugkerende momenten van rust en meditatie kent. Niet de mens maar de sjabbat is de kroon op de schepping.

Brood genoeg
In het verhaal van de uittocht volgens Exodus speelt de sjabbat een bijzondere rol als het gaat om vertrouwen. In één van de verhalen ontvangt het volk in de woestijn onbekend brood, manna (Exodus 16). Elke dag is er voldoende manna voor die dag, op de zesde dag voldoende voor twee dagen. Zij die voor dagelijks voedsel een reserve willen opslaan ontdekken de volgende dag dat het bedorven is. Zij die toch op sjabbat erop uit gaan om manna te verzamelen vinden niets. Sjabbat is een les in vertrouwen. Verzet tegen de valse (heidense) zekerheid dat alleen een ononder­broken werkritme kan zorgen voor dagelijks brood.

Een daad stellen
Een derde betekenis vinden we in de Tien Woorden (Exodus 20 en Deuteronomium 5). Sjabbat speelt een doorslaggevende rol als het gaat om sociale gerechtigheid en onderlinge solidariteit. Het gedenken van de sjabbat betekent een daad stellen. Het bijbelboek Exodus (‘gedenk de dag van de sjabbat ...’) verbindt het woord met het scheppingslied. Het bijbelboek Deuteronomium (‘waak over de sjabbat’) herinnert de hoorders aan het slaven­werk in Egypte. Gelovig ritueel en ethiek horen onlosmakelijk samen in onze omgang met onze medemens en onze leef-omgeving.

‘Sjabbat’
is een les
in vertrouwen

Rituele dag
Sjabbat heeft als rituele dag zijn eigen plek binnen de Joodse traditie. Die vorm mag een christelijke kerk zich niet toe-eigenen. Maar het denken van en over de sjabbat is in heel de Bijbel voelbaar en merkbaar. Deze manier van denken stempelt ook het doen en spreken van Jezus.

Heilzame tegenstem
De drievoudige betekenis van de sjabbat is voor ons tot op vandaag heilzaam. In onze tijd vormt zij een heilzame tegenstem tegen de druk die we elkaar opleggen om alles mee te moeten maken – en vraagt: Waar blijven onze bezinnings­momenten? Waar vinden we perspectief in alle drukte en gehaast?
Het thema vertrouwen zet ons waar het gaat om het wekelijkse werkritme aan het denken over – onder andere – de angst om ook maar iets te missen.

Geen slavendrijverij, maar onderlinge solidariteit

Kritisch bevragen
Sociale gerechtigheid en onderlinge solidariteit zijn wezenlijke drijfveren om onze wereldwijde markt kritisch te bevragen. Te beginnen bij onze eigen wens als consument om alles te willen tegen de laagste prijs. Hoeveel onrecht brengt dat teweeg, met een nieuwe slavenvorm onder de allerarmsten ter wereld, vooral ver weg van het Westen?

Dankbaar besef
Het denken van en over de sjabbat mag niet ontbreken in de christelijke traditie – in dankbaar besef dat we deze denkwijze als een geschenk hebben ontvangen vanuit de Joodse traditie.

ds. Nico de Lange
PREDIKANT ZOETERMEER-NOORD