Uitgave van de Protestantse Gemeente Zoetermeer

ANDERS LEVEN

Klimaat en duurzaamheid vanuit bijbels perspectief




VERDIEPING Duurzaamheid zou een missie van de kerk moeten zijn. Maar wat doen we eraan en in hoeverre staat de urgentie ervan op ons netvlies? 

Onderzoek laat zien dat de ecologische crisis voor een groot deel toe te schrijven is aan menselijke activiteiten, zoals urbanisatie, toename van consumptie, industrialisatie en bevolkingsgroei. De oorzaak daarvan moet gezocht worden in onze verstoorde relatie met de natuur. In de Bijbel en in de christelijke traditie worden heilzame perspectieven gevonden. Dit artikel begint bij het bijbelse begrip rentmeesterschap en belicht wat enkele christelijke denkers van dit moment aandragen. 

Rentmeesterschap 
Het antwoord op de milieu­problematiek ligt volgens wetenschapper Lynn White in een radicale verandering van de mens-natuurrelatie. Steeds vaker wordt gepleit voor een houding gebaseerd op rentmeesterschap. 

In de Hebreeuwse ‘Bijbel’ is rentmeester een letterlijk beroep: een dienaar met een speciale status, zoals een opzichter of meester­knecht. Deze geniet het vertrouwen van de meester of eigenaar en is verantwoordelijk voor het beheer van eigendom en landerijen. In het verhaal over Jozef in Egypte tijdens de hongersnood (Genesis 43-44) legt de rentmeester verantwoording af aan Jozef, die op dat moment grootvizier is onder de farao. Ook in het Nieuwe Testament verwijst rentmeesterschap naar een dienaar of knecht die belast is met een speciale taak (Matteüs 20:8, Lucas 8:3, Johannes 2:8).
In Genesis 2 krijgt de mens de opdracht om de tuin te bewerken en te bewaren. De hof van Eden wordt dan geïnterpreteerd als de aarde en de mens moet de aarde ‘bewaken, verzorgen, kleden en bewaren’. In het Nieuwe Testament krijgt rentmeesterschap daarnaast een theologische en overdrachtelijke betekenis. Het is één van de kenmerken van Christus’ volgelingen. Zij leggen verantwoording af, niet aan een koning of heer, maar aan de opgestane Christus en ze worden als rentmeesters verantwoordelijk voor de verkondiging van het evangelie.  

Geen linkse hobby
Steeds meer christenen realiseren zich dat zorg voor milieu geen linkse hobby is. Maar hoe komt het dat iets dat zo voor de hand ligt – zorg voor de schepping, eerbied voor de Schepper – niet veel meer bij christenen is ingebakken? 

Volgens eco-theologe Eva van Urk is een deel van het antwoord dat men bang is dat de schepping of natuur wordt aanbeden in plaats van de Schepper. Denk aan de nogal misleidende term ‘klimaatreligie’, of dat de milieubeweging religieuze trekjes zou vertonen. We mogen wel wat meer respect tonen voor iedereen die de barricaden opgaat, ook niet-gelovigen. We eren God ook door een goede en verantwoorde omgang met Zijn schepping. 

Oog voor welzijn
Met de mens als ‘beeld van God’ is altijd verkondigd dat we min of meer ‘de baas’ zijn over de schepping. Voor veel mensen is deze opvatting problematisch geworden. 

Volgens Van Urk hebben we ons ‘beeld van God’ zijn (imago Dei) vaak misbruikt. In die zin dat we dachten of denken dat we boven de schepping staan en dat de aarde er is voor ons gewin. Genesis 1 drukt inderdaad iets van hiërarchie uit. We hoeven dieren en mensen niet helemaal gelijk te schakelen; wel gaat het om heersen zonder egoïsme – met oog voor het welzijn van de hele schepping. 
‘Geschapen naar Gods beeld’ kan ook helpen om onze speciale verantwoordelijkheden te ontdekken: wat mogen wij van God weerspiegelen?

Niet aarzelen
Er zijn ook christenen die nogal lauw reageren op de veranderende ecologie en de desastreuze gevolgen. Zij menen dat de nieuwe aarde die beloofd wordt, alle inspanningen overbodig maakt.

Volgens de kerkelijk betrokken econoom Paul Schenderling zijn wij de eerste generatie die weet dat we de wereld aan het vernietigen zijn. Hij ziet de gevolgen van de pijlsnelle globalisering en welvaartsstijging.
‘We hebben de vruchten geplukt van die ontwikkelingen, maar realiseren ons nu dat we daarbij veel meer geplukt hebben dan ons toekwam.’ 
Over de ecologische rampen spreken we sinds kort in de tegenwoordige tijd, omdat we de toenemende klimaatextremen in eigen land, maar ook elders in de wereld, al aan den lijve ondervinden. In het Bijbelboek Jesaja ontwaart Schenderling twee soorten verwarring in de dreigingen die op ons afkomen: een vlucht in vroomheid en een vlucht in oplossingen. Voor hem is er weinig fantasie nodig om een beeld te krijgen van een humanitaire ramp. 
‘Hoe kunnen we dan nog aarzelen om onze ecologische voetafdruk drastisch te verkleinen en tegelijk blij zingen dat God altijd bij ons is?’
Theoloog Sam Janse wijst op fragmenten uit het Bijbelboek Openbaring waarin gesproken wordt over de nieuwe hemel en nieuwe aarde. Verontrustende maar ook bemoedigende teksten volgens hem. 
‘Laat je als mens niet neerdrukken door het gevoel dat het allemaal toch niets uithaalt, vlucht ook niet in het hedonisme van “pluk de dag”, maar zoek in alle bescheidenheid waar jouw verantwoordelijkheid ligt. Betrek God bij alles, je aankopen, je praktische proble­men, het beheer van je (moes)-tuin, in het vertrouwen dat God zal laten blijken wat Hij wil.’ 


Wim Bal

Foto: ‘Sfera con sfera’ (‘bol in een bol’) – ‘opengereten’ bronzen kunstwerk van Arnaldo Pomodoro in de tuinen van het Vaticaan. Foto: Leonie Vreeswijk-Feith (www.photosbyleonie.nl)