Uitgave van de Protestantse Gemeente Zoetermeer

Pinksteren 2022: Geen woorden …




GELOOFSCOMMUNICATIE Pinksteren is het verhaal van de wonderbare vermenigvuldiging van talen. Er ontstaat in Jeruzalem verwarring en verbazing als vrome Joden van over de hele wereld in hun moedertaal horen spreken over Gods grote daden. Niet in een preek van tien minuten. Maar in een tafereel van alles vervullende wind en iets als vuur en vlammen. Woord en Geest.

‘Duidelijke taal!’, het openings­artikel van Joke Westerhof en Jan Blankespoor, probeert de talige kant van kerk-zijn te duiden. Het artikel bestrijkt een breed palet en hanteert inderdaad een prikkelend en soms wat (te) kort penseel.         
Met hoeveel rendement communiceren we in de kerk? En hoe lang mag een preek nog duren in onze beeldcultuur? Slaat de veelkleurigheid in de kerk het geloofsgesprek niet dood? En ‘herkerken’ we wel genoeg?
Vooropgesteld: praten over wat mij beweegt en bezielt en wat het geloof mij brengt …, mij niet zo gezien. Het valt ook mij niet mee daar woorden voor te vinden. Maar de vraag is of het geloofsgesprek niet te veel geassocieerd wordt met het gesproken woord. Kunnen we onze mondigheid misschien ook niet op een andere manier uiten?
Graag voeg ik vanuit mijn perspectief enkele ervaringen toe aan het kleurrijke beeld dat de auteurs van ‘Duidelijke taal!’ schetsen. En ja, mijn verhaal is wel gekleurd.

Geen woorden, maar… beelden
Ik herinner me de eerste bezinning met de kerkenraad van de Oude Kerk Gemeente in mijn rol als ouderling visie & beleid. Het is mei 2019 en met elkaar maken we een begin met het nieuwe beleidsplan. Stel, de Oude Kerk Gemeente is een dier. Op welk dier lijkt onze gemeente dan?
Met het gesprek wat dan volgt kunnen we de halve ark van Noach vullen. En het levert een mooi lijstje met kenmerken en eigenschappen op van onze wijkgemeente – zowel sterk als zwak – dat aardig lijkt te kloppen!
Afgelopen maand hadden we een gesprek over het jeugdwerk in de komende jaren. Nog steeds voor het beleidsplan (want ja, twee jaar corona …). Uitgangspunt was het thema van Jong Protestant: ‘De kerk als thuisplek voor kinderen en jongeren’. Hoe kun je zo’n avond beter beginnen dan met Lied 84a ‘Wat hou ik van uw huis’ en een mooi geloofs­gesprek daarover.

Vervolgens was de opdracht om jouw ideale kerk te verbeelden. Stel, we zijn tien jaar verder en het is Pasen 2032. Hoe ziet dan onze gemeente eruit? Met (gekleurd) papier, schaar, stiften en plakband levert de creativiteit van de deelnemers een mooie verbeelding – en vervolgens een vruchtbaar gesprek – op over hoe de Oude Kerk over tien jaar een gemeente is van jong en oud, op zondag en de hele week door!

Als je het niet zeggen kunt … zing het dan
Dus ja, doorgaans gebruiken we veel woorden in de kerk. Hoe zouden we zonder kunnen? Maar mijn pleidooi is ook om verbeelding en non-verbale werkvormen te benutten. Zo zie je opeens andere mensen opbloeien en kan geloven en dienen op een speelse manier ter sprake komen. Beeldtaal als ‘Kaarten op tafel’ is bijvoorbeeld een werkvorm die altijd werkt om het geloofsgesprek op gang te brengen. En een foto of andere afbeelding op de beamer draagt bij om bijbeltekst, of bijbeluitleg, of andere boodschap te onderstrepen. 
Een van de aspecten van onze visie is dat de eredienst op zondag en de doorgaande lofzang het hart vormen van de Oude Kerk Gemeente. De gave van de kerkmuziek maakt onderdeel uit van de identiteit van de gemeente. Zie daar, woord en lied gaan hand in hand. Vocale en instrumen­tale muziek – zowel ‘klassiek’ als ‘licht’ – klinken wekelijks in de Oude Kerk, op zondagmorgen en in andere (muzikale) (avond)diensten. Gesproken taal, beeldtaal, muzikale taal, stilte, eenvoudigweg zitten in de gewijde ruimte van de kerk. Ook symbolen en rituelen als de Paaskaars, doopwater, brood en wijn. Wat is het kerkelijk leven rijk! En als ik in mijn Bijbel en Liedboek kijk, hoeveel beelden kom ik daar niet tegen. En poëzie-taal in Psalmen en andere liedteksten.

‘Kosketa minua, Henki!’
Een van mijn favoriete Pinkster­liederen is Lied 695 ‘Kosketa minua, Henki!’ (Heer, raak mij aan met uw adem). Dit Finse lied reikt mij (beeld)taal aan die me optilt en mij het mysterie van Pinksteren laat beleven.

Heer, raak mij aan met uw adem,
reik mij uw stralend licht,
wijs mij nieuwe wegen,
geef op uw waarheid zicht.

Heer, raak ons aan met uw adem,
geef ons een vergezicht!
Draag ons op uw vleugels,
zegen ons met uw licht!

Ja@p van der Giessen
Oude Kerk Gemeente
ouderling-kerkrentmeester, 
met portefeuille visie & beleid

Geloofsgesprek
• Zing (of lees) Lied 695 eens op een kringavond, tijdens een gemeentevergadering of als opening van een kerkenraads­vergadering. Of luister naar een opname van het lied.
• Lees de tekst nog eens rustig een tweede keer en wees een paar minuten stil. Overweeg dan voor jezelf: Wat spreekt je aan, wat zegt dit lied jou? Waar heb je vragen bij? Wat betekent het voor jou als gelovige of als twijfelaar, als ambtsdrager, als …
• Bespreek dan met z’n tweeën wat dit lied bij jullie oproept. 
Luister naar wat dit met de ander doet. En probeer te verwoorden wat dit lied jou zegt. En verwonder je.
• Zing tot slot met elkaar het lied nog een keer.

Je kunt over deze vorm van geloofsgesprek meer lezen in Muziek in de ziel van Maarten Diepenbroek, in: Van horen zingen. Wegwijs in het nieuwe Liedboek, 2013.