Uitgave van de Protestantse Gemeente Zoetermeer

DE LOFZANG VAN MARIA

Dat magnifieke lied!




MAGNIFICAT Maria komt uit Nazareth en zingt haar lofzang op God in de ontmoeting met haar oude nicht Elisabeth, eeuwen geleden in de bergen van Judea. Evangelist Lucas tekent het op en het lied gaat heel de wereld over. ‘Mijn ziel maakt groot de Heer’ klinkt niet alleen in Advents- en Kersttijd, haar ‘Magnificat’ wordt in de anglicaanse traditie zelfs dagelijks gezongen.

Het Magnificat of de Lofzang van Maria is te vinden in het evangelie volgens Lucas 1:46-55. Het heet naar de eerste woorden in de Latijnse versie: ‘Magnificat anima mea Dominum’, wat betekent ‘Mijn ziel prijst en looft de Heer’. 
Wanneer Maria haar nicht Elisabeth bezoekt, allebei in verwachting van een bijzonder kind, reageren de baby’s in hun buiken als op afspraak, zij ‘springen op van vreugde’. Dan breekt Maria uit in lofgezang over het heil dat God de wereld bereidt. In haar tekst resoneert de Lofzang van Hanna, de moeder van Samuël in het Oude Testament (1 Samuël 2:1-10), en ook profetieën van Jesaja klinken er in door (Jesaja 51:5-8, 56:1, 59:16).

Liturgische plek
Maria’s lofzang wordt onder de naam Magnificat in de christelijke liturgie frequent gebruikt. Een van de oudste liturgische tekstverzamelingen waarin het is opgenomen, is het boek Oden. Het is opgenomen in het Brevier of getijdengebed van de Rooms-­Katholieke Kerk, voor de vespers. Het Magnificat wordt ook gebruikt in het Book of Common Prayer van de Anglicaanse Kerk. Daar is het door talrijke componisten getoonzet en ontbreekt het (in het Engels en onberijmd) nooit in de Evensong. In protestantse kerken in Nederland wordt de Lofzang van Maria vaak in berijmde vorm gezongen.

Expressief en dynamisch
‘Ik houd enorm van de Engelse koor­muziek. Het is zo goed voor koor geschreven’, zegt Ronald de Jong, cantor-organist en dirigent van het Projectkoor Oude Kerk. ‘Die componisten hebben als koorjongetje zelf al meegedaan, die weten wel wat lekker zingt. De Anglicaanse Kerk heeft na de breuk met Rome indertijd wel de getijdentraditie behouden. Daarin hebben het Magnificat van Maria en ook de Lofzang van Simeon, het Nunc dimittis, een vaste plek in de liturgie. In de Evensongs worden die stukken dagelijks uitgevoerd, daar valt voor componisten veel eer aan te behalen. Het is natuurlijk fantastisch om dat steeds opnieuw op muziek te zetten, je weet dat jouw muziek ook daadwerkelijk uitgevoerd wordt.
Voor de Evensongs die wij met het Projectkoor in de serie Muzikale avonddiensten in de Oude Kerk uitvoeren, heb ik dan ook veel keus. Bijvoorbeeld van Charles Stanford, met verschillende toonzettingen voor koor van het Magnificat. Herbert Howells is prachtig, wel iets moeilijker, of de Schotse componist James MacMillan, moderner en met eigentijdse klanktechnieken.
De geloofskracht waar het Magni­ficat van spreekt, die tekstregels vrágen gewoon om expressie. 
Een componist speelt daar haast als vanzelf op in, met dynamiek en accenten. En als dirigent breng je dat over op je koor, je weet precies wat je wilt horen.’

‘Alle geslachten zullen mij voortaan gelukkig prijzen,/ ja, grote dingen heeft de Machtige voor mij gedaan, / heilig is zijn naam’, roemt Maria nu in de nieuwste bijbelvertaling NBV21. Dat magnifieke lied van haar zingt door tot in een ‘world without end’, tot in ‘de eeuwen der eeuwen. Amen’!

Jaap en Marieke van der Giessen-van Velzen

Het Magnificat is, vaak op de Latijnse tekst, door vele componisten op muziek gezet. Zo zijn er zettingen van Claudio Monteverdi, Heinrich Schütz, Johann Sebastian Bach (BWV 243 en 243a), diens zoon Carl Philipp Emanuel Bach, Henry Purcell (Z231-1), Antonio Vivaldi (RV 610a), Domenico Cimarosa en Franz Schubert. Van recenter datum zijn zettingen van Alan Hovhaness (1957/1958), Vladimir Godár (2003), Hendrik Andriessen (1937), Wojciech Kilar (2006), John Rutter (1990) en Arvo Pärt (1989).

De voorjaarsserie Muzikale avonddiensten in de Oude Kerk opent op zondag 13 februari met een Evensong, aanvang 18.30 uur. 
E projectkooroudekerk­gemeente@gmail.com   
W oudekerkgemeente.nl/projectkoor

Evensong-traditie in de Oude Kerk
Het Projectkoor Oude Kerk voert vanaf 2013 jaarlijks een aantal (Choral) Evensongs uit. Een Evensong is een gezongen avond­gebed: een viering met lezingen, gebeden, gemeentezang en koorzang, als een gezongen eredienst in de anglicaanse traditie. Vaste onderdelen zijn Magnificat (Lofzang van Maria) en Nunc dimittis (Lofzang van Simeon), anthems en hymns. In de Oude Kerk wordt de Evensong in een mix uitgevoerd: het koor zingt veelal in het Engels of het Latijn, de lezingen en gebeden klinken in het Nederlands.