Uitgave van de Protestantse Gemeente Zoetermeer

De prikkelarme kerkdienst




IMPRESSIE In kerkdiensten gebeurt er van alles en dat valt niet voor iedereen mee. In Alblasserdam startte ds. Hans van Walsum samen met gemeentelid Esther Vliegenthart een serie kerkdiensten met een minimum aan prikkels.

In een kerkdienst ben je met veel mensen bij elkaar. Je zingt samen liederen, soms begeleid door allerlei verschillende instrumenten, en maakt daarbij een flinke hoeveelheid lawaai. Er wordt een beroep gedaan op je aandacht: een bijbelgedeelte dat gelezen wordt, gebeden die gebeden worden en een preek om naar te luisteren. Dat dat niet voor iedereen meevalt, is niet nieuw. Kinderen en jongeren vinden het vaak een hele toer om een kerkdienst ‘uit te zitten’. Dat er ook volwassenen zijn die een kerkdienst moeilijk vinden om mee te maken, krijgt veel minder aandacht. Meestal hebben die zelf een keuze tegen­woordig en dus kiezen zij er waarschijnlijk voor om minder of helemaal niet naar een kerkdienst te gaan, hoe jammer ze dat ook vinden.

Hels kabaal
Maar sommige volwassenen en ook kinderen hebben nu eenmaal meer dan gemiddeld last van prikkels. Het bijwonen van een kerkdienst kan daarom een hele opgave zijn of zelfs een ronduit nare ervaring. Wat voor velen een gezellige ontmoeting is na de kerkdienst, is voor hen een warboel waar geen patroon in te ontdekken valt en waarin je je daarom gemakkelijk angstig en overprikkeld voelt. Wat voor velen een heerlijk juichend lied is dat je samen met veel mensen zo luid mogelijk zingt, is voor sommigen een hels kabaal. Wat voor de ene mens een fijne preek is waar je heerlijk bij weg kunt dromen of geconcentreerd naar kunt luisteren, is voor de ander een tergend saaie oefening in zelfbeheersing zonder iets van de inhoud mee te krijgen.

Vier per seizoen
Voor juist die mensen – volwassenen en kinderen – zijn we een paar jaar geleden in Alblasserdam met de zogenaamde prikkelarme kerkdiensten begonnen, vier per seizoen. We hebben het idee elders opgepikt en zijn er op onze eigen manier mee aan de gang gegaan. Diensten voor mensen die gevoelig zijn voor bijvoorbeeld licht, geluid en alle andere prikkels die op je af kunnen komen tijdens de kerkdienst. Dat kunnen mensen met autisme zijn, AD(H)D of Niet Aangeboren Hersen­letsel. Maar ook ieder ander die snel last heeft van overprikkeldheid.

Precies een halfuur
Wat is er nu anders in deze diensten? Eigenlijk niet eens zo heel veel. Want bijna alle onderdelen uit een reguliere kerkdienst keren terug. Er wordt uit de Bijbel gelezen. Er is een verhaal voor kleine en grote mensen. Er wordt gezongen, alleen niet zo heel vaak, de liederen zijn rustig en worden sober begeleid op de piano of bijvoorbeeld de fluit. Er is een korte preek. Er wordt gebeden. En na precies een half uur is het afgelopen. Dat laatste is niet onbelangrijk …

Geen verrassingen
Verder zorgen we er voor dat er wat meer ruimte is tussen de stoelen dan anders. In het liturgieboekje of op het beamerscherm staan naast de teksten ook pictogrammen die de diverse onderdelen van de liturgie weergeven. Ieder die dat wil heeft gelegenheid om de orde van dienst van tevoren toegestuurd te krijgen, zodat er geen verrassingen zijn.

Rust en structuur
De ervaringen met de prikkel­arme diensten zijn positief. Er komen mensen uit verschillende kerk­gemeenschappen op af, kinderen en volwassenen. Er zijn meestal dertig tot veertig bezoekers. En de meesten komen terug. Ze waarderen de rust die van de diensten uitgaat, de overzichtelijke tijdsduur, de eenvoudige structuur. Wij hebben besloten om voor­lopig door te gaan met dit bescheiden initiatief. Het zou wel eens kunnen zijn dat er in onze soms zo ‘overprikkelde’ tijd steeds meer behoefte ontstaat aan dit soort diensten.

ds. Hans van Walsum
predikant in Alblasserdam, oud-predikant De Regenboog

Wat bijzonder in deze dienst dat ieder mens zich­zelf kon zijn. De ontroering van mensen die al heel lang niet meer in de kerk waren geweest. De herkenbaarheid in de gesprekken was heel waardevol. Ieder mocht het beleven op zijn eigen manier. Wilde je alleen zijn, dat kon, want de stoelen stonden wat verder van elkaar. Wilde je je veilig voelen, dan mocht je je stoel verzetten zodat je je niet verloren voelde.
Een bezoeker